BJJ là gì? Brazilian Jiu-Jitsu là võ gì và có gì đặc trưng

BJJ (Brazilian Jiu-Jitsu) là môn võ vật có nguồn gốc từ Brazil. Người tập đưa trận đấu xuống sàn, giành vị trí khống chế rồi kết thúc bằng khóa khớp hoặc siết cổ. Kỹ thuật và đòn bẩy quyết định nhiều hơn cân nặng.

Trong BJJ không có đấm, không có đá. Hiệp đấu dừng khi một người gõ tay xin thua.

BJJ là võ gì: tên gọi và nguồn gốc

"Jiu-jitsu" là cách phiên âm cũ của jujutsu, tiếng Nhật, nghĩa là nhu thuật: lấy mềm thắng cứng. Chữ "Brazilian" cho biết môn võ này được định hình ở đâu.

Đầu thế kỷ 20, võ sĩ judo Mitsuyo Maeda đến Brazil và dạy cho gia đình Gracie, những người sau đó biến lối đánh dưới sàn thành một hệ thống dựa trên đòn bẩy. Năm 1993, Royce Gracie thắng giải UFC đầu tiên bằng kỹ thuật vật, và BJJ lan ra khắp thế giới từ đó. Phần còn lại của câu chuyện nằm trong bài lịch sử môn Brazilian Jiu-Jitsu.

Đặc trưng của Brazilian Jiu-Jitsu

Nhiều môn võ có vật và có khóa. BJJ khác ở chỗ dồn gần hết thời gian tập xuống sàn và xây cả một hệ thống quanh phần đó.

Trận đấu diễn ra chủ yếu dưới sàn

Ở võ đứng, ngã xuống sàn là bị động. Ở BJJ, đó là chỗ trận đấu bắt đầu, và nhiều hiệp tập khởi đầu luôn từ tư thế quỳ. Người tập vì vậy học những thứ võ đứng ít dạy: nằm dưới người khác mà vẫn thở đều, xoay hông tạo khoảng trống, dùng chân như một cánh tay thứ hai.

Guard: nằm ngửa vẫn còn đánh được

Guard là tư thế nằm ngửa, dùng hai chân kẹp hoặc chặn đối phương ở phía trên. Từ guard, người nằm dưới vẫn lật được người phía trên xuống, gọi là sweep, hoặc khóa tay, siết cổ ngay từ dưới. Người mới lên thảm thường thấy điểm này lạ nhất.

Closed guard khóa hai chân quanh eo đối phương, half guard chỉ giữ một chân của họ, còn open guard dùng bàn chân đẩy hông, móc tay áo.

Thứ bậc vị trí

BJJ xếp các vị trí theo mức lợi thế. Người phía trên tìm cách qua guard, tức là vượt qua chân đối phương, rồi leo dần lên vị trí tốt hơn.

Trên thảm, câu nghe nhiều nhất là "vị trí trước, đòn kết thúc sau". Khóa tay từ một vị trí lỏng thường trượt, và cái giá là mất luôn vị trí.

Khóa siết và gõ tay xin thua

Đòn kết thúc gọi chung là submission, gồm hai nhóm. Khóa khớp đẩy một khớp ra ngoài tầm vận động bình thường, như armbar vào khuỷu tay hay kimura vào vai. Siết cổ ép vào hai bên cổ, như siết cổ từ phía sau hay đòn tam giác bằng chân.

Người bị khóa gõ tay vào đối phương hoặc xuống thảm, gọi là tap. Thấy tap, người khóa buông ngay. Nhờ vậy hai người tập được hết sức mà vẫn dừng trước khi khớp bị tổn thương. Một số đòn khóa chân thường bị giới hạn với người mới, cả trong lớp lẫn trong giải, vì gối và cổ chân có thể tổn thương trước khi người bị khóa kịp thấy đau.

Rolling: đấu tập thật trong mỗi buổi

Rolling là phần đấu tập tự do trong vài phút, đối phương chống cự thật. Kỹ thuật nào dùng được, kỹ thuật nào chưa, rolling cho bạn biết ngay. Không có đòn đánh nên buổi nào cũng roll được. Người mới nên roll chậm, với bạn tập có kinh nghiệm, cho tới khi quen nhịp.

Hệ thống đai

Người lớn đi qua năm màu đai: trắng, xanh dương, tím, nâu và đen. Giữa hai đai có các vạch nhỏ quấn trên đai để đánh dấu tiến độ. Trẻ em có hệ đai riêng. Lên đai trong BJJ nổi tiếng là chậm, thời gian tính bằng năm, và huấn luyện viên xét chủ yếu qua cách bạn roll.

BJJ khác judo và vật như thế nào

Cả ba đều là võ vật. Khác biệt nằm ở cách mỗi môn tính thắng thua.

Người từng tập judo hay vật sang BJJ thường vật ngã rất tốt. Thứ họ phải học lại là chịu nằm ngửa và đánh từ guard.

Tập Gi và tập No-Gi khác nhau thế nào

Gi là võ phục dày gồm áo, quần và đai. Người tập nắm cổ áo, tay áo, ống quần để kiểm soát và siết, nên nhịp chậm hơn và nhiều chi tiết hơn.

No-Gi tập với quần short và áo bó. Không có vải để nắm, người tập ôm vào cổ, tay, chân, mồ hôi làm mọi thứ trơn hơn, nên nhịp nhanh hơn. Hai kiểu dùng chung nguyên lý, nhiều người tập cả hai.

Một buổi tập BJJ thường gồm những gì

Phần lớn lớp BJJ đi theo trình tự này:

1. Khởi động bằng động tác riêng của môn: lăn trước, lăn sau, thoát hông trên thảm.
2. Huấn luyện viên dạy một hoặc hai kỹ thuật, chia thành từng bước nhỏ.
3. Tập kỹ thuật theo cặp, bạn tập để yên rồi chống cự dần.
4. Tập tình huống từ một vị trí cố định, ví dụ một người giữ side control, người kia tìm đường thoát.
5. Rolling vài hiệp để thử những gì vừa học.

Buổi đầu nên cắt móng tay, tháo nhẫn, dây chuyền, và mặc đồ thể thao không có khóa kéo nếu chưa có Gi.

Những lỗi thường gặp ở người mới

Người mới hay gồng cả người để đẩy đối phương ra. Hai phút sau hết hơi mà vẫn nằm nguyên chỗ cũ.

Bị đè thì cơ thể tự nín thở, và nín thở làm bạn mệt nhanh, hoảng nhanh. Thở ra chậm khi bị đè là một kỹ năng phải tập.

Còn tap muộn thường là do ngại thua. Trong lớp, tap chỉ là tín hiệu để hai người buông ra và bắt đầu lại.

Nếu đang tìm nơi học, bài học Brazilian Jiu-Jitsu ở đâu liệt kê những điều nên xem khi chọn lớp, từ dòng truyền thừa của huấn luyện viên đến vệ sinh sàn tập.

BJJ tại Thảo Điền

Primal dạy Brazilian Jiu-Jitsu trên tầng Combat ở Thảo Điền, TP. Hồ Chí Minh, gồm các lớp Gi, No-Gi, Open Mat và lớp cho trẻ em. Lớp nhận mọi trình độ, kể cả người chưa tập võ bao giờ, và kỹ thuật được dạy từng bước. Thông tin các lớp nằm ở trang BJJ tại Thảo Điền, còn phụ huynh có thể đọc thêm bài BJJ cho trẻ em.

Câu hỏi thường gặp

BJJ là võ gì?

BJJ là võ vật của Brazil, phát triển từ judo và jujutsu Nhật Bản. Không có đấm đá. Người tập đưa đối thủ xuống sàn, giành vị trí khống chế rồi khóa khớp hoặc siết cổ cho tới khi đối phương gõ tay xin thua.

Đặc trưng của Brazilian Jiu-Jitsu là gì?

Gần hết thời gian là dưới sàn. Người nằm ngửa vẫn tấn công được từ guard, các vị trí xếp theo mức lợi thế, người bị khóa gõ tay để dừng, và buổi nào cũng có rolling với đối phương chống cự thật.

Tập BJJ là tập những gì?

Một buổi thường gồm khởi động bằng lăn và thoát hông, học một hai kỹ thuật, tập theo cặp, tập tình huống từ một vị trí cố định, rồi rolling vài hiệp. Bạn học cách thoát khi bị đè, giữ guard, qua guard và các đòn khóa cơ bản.

Tập BJJ có nguy hiểm không?

BJJ không có đòn đánh nên đầu ít phải hứng va đập hơn võ đứng. Chấn thương thường đến từ tap muộn, dùng sức quá đà hoặc roll với bạn tập thiếu kiểm soát. Tap sớm và roll chậm trong những tháng đầu là hai thói quen nên có từ buổi thứ nhất.

Người mới chưa có thể lực có tập BJJ được không?

Được. Thể lực lên dần theo buổi tập, và người mới bắt đầu bằng kỹ thuật cơ bản với cường độ vừa phải. Ở Primal, lớp BJJ nhận cả người chưa tập võ bao giờ, kỹ thuật được dạy từng bước.